به گزارش تادنا نیوز، بازارهای ارز و طلا در ایران روز دوشنبه ۲۴ آذرماه بار دیگر شاهد ثبت رکوردهای بیسابقهای بودند. در این روز، تابلو صرافیهای خیابان فردوسی تهران نرخهایی در محدوده ۱۳۱ هزار تومان برای هر دلار آمریکا را نشان میدادند، اما به گفته یک فعال بازار ارز در گفتوگو با ایندیپندنت فارسی، در این سطوح قیمتی عملاً فروشندهای در بازار یافت نمیشود و نرخ خرید دلار از مرز ۱۳۳ هزار تومان نیز عبور کرده است.
بر اساس مشاهدات میدانی، هر پوند انگلستان با قیمت ۱۷۶ هزار تومان، یورو ۱۵۴ هزار و ۵۰۰ تومان، لیر ترکیه سه هزار و ۱۴۰ تومان، یوآن چین ۱۸ هزار و ۶۰۰ تومان، درهم امارات ۳۵ هزار و ۸۲۰ تومان و دلار کانادا ۹۵ هزار و ۷۰۰ تومان معامله میشود. همزمان، بازار طلا و سکه نیز با جهشی کمسابقه همراه بوده است؛ بهطوری که هر گرم طلای ۱۸ عیار در تهران به ۱۳ میلیون و ۸۱۶ هزار تومان رسید، بهای یک مثقال طلا ۵۹ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان ثبت شد و سکه امامی از رکورد ۱۴۴ میلیون تومان عبور کرد. سکه بهار آزادی نیز ۱۳۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان قیمتگذاری شد و نیمسکه و ربعسکه بهترتیب به ۷۷ میلیون و ۴۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیدند.
در تحلیل دلایل این افزایش، حسین امیری، اقتصاددان ساکن ایران، روز دوشنبه در گفتوگو با وبسایت آفتاب، تشدید تحریمهای اقتصادی دولت دونالد ترامپ علیه اقتصاد جمهوری اسلامی را یکی از عوامل اصلی جهش قیمتها دانست. به گفته او، کاهش بازگشت ارز حاصل از صادرات نفت و پتروشیمی نقش مهمی در تغییرات اخیر نرخ دلار داشته و در کنار آن، عوامل غیراقتصادی مانند تنشهای سیاسی، تحولات منطقهای، درگیریهای نظامی و اخبار سیاسی نیز با تشدید انتظارات تورمی، نوسانهای بازار ارز را تقویت کردهاند.
بررسی تجربههای تاریخی نشان میدهد در ماهها و سالهای پایانی حکومتهای اقتدارگرا، پیش از هر چیز ارزش پول ملی دچار سقوط میشود، تورم از کنترل خارج میگردد و قیمتها بهصورت ناگهانی و مهارنشده جهش میکنند. در چنین شرایطی، گرانی افسارگسیخته نه یک خطای مقطعی اقتصادی، بلکه نشانهای از فرسایش ساختار قدرت است؛ الگویی که در واپسین دوره بسیاری از دیکتاتوریها تکرار شده و اکنون با دلار ۱۳۱ هزار تومانی و سکه ۱۴۴ میلیونی، بار دیگر در بازار ایران قابل مشاهده است.
اصرار رهبر جمهوری اسلامی بر تداوم سیاستهای جنگطلبانه، هستهای، موشکی و منطقهای طی ماههای گذشته، نهتنها به شکلگیری ائتلافی گستردهتر برای تشدید تحریمهای اقتصادی علیه ایران انجامیده، بلکه احتمال حمله نظامی دوباره اسرائیل و متحدانش را نیز افزایش داده است. در چنین فضایی، برخی تحلیلگران اقتصادی هشدار میدهند که در صورت ادامه این روند، بعید نیست نرخ دلار در آیندهای نهچندان دور حتی به مرز ۲۰۰ هزار تومان نزدیک شود.
از زمان آغاز به کار دولت پزشکیان در مرداد ۱۴۰۳، قیمت دلار بهطور پیوسته صعودی بوده و اکنون پس از گذشت ۱۶ ماه، وارد کانال ۱۳۰ هزار تومان شده است؛ افزایشی حدود ۱۲۱ درصدی که برای توقف یا بازگشت آن، افق روشنی دیده نمیشود. پیامد مستقیم این جهش افسارگسیخته نرخ ارز، بهسرعت در بازار کالاهای اساسی نمایان شده است؛ بهگونهای که قیمت گوشت قرمز و مرغ به سطحی رسیده که بخش بزرگی از خانوارها عملاً آن را از سبد غذایی خود حذف کردهاند.
افزایش دوباره بهای نان پس از رشد ۱۰۰ درصدی در یک سال، رشد پیدرپی قیمت تخممرغ و لبنیات و بالا رفتن هزینههای حملونقل، انرژی و نهادههای تولید، موج تازهای از گرانی را به زنجیره تأمین مواد غذایی تحمیل کرده و سفره معیشتی مردم ایران را بیش از پیش کوچک کرده است. در چنین شرایطی، تشدید فقر دیگر یک هشدار نظری نیست، بلکه به واقعیتی روزمره در زندگی میلیونها ایرانی تبدیل شده است؛ واقعیتی که در گسترش سوءتغذیه، حذف وعدههای غذایی، افزایش بدهی خانوارها و تعمیق نابرابری اجتماعی خود را نشان میدهد. تجربه تاریخی نیز حکایت از آن دارد که تداوم این وضعیت، نهتنها اقتصاد را به بنبست میکشاند، بلکه شکاف میان جامعه و حاکمیت را عمیقتر کرده و زمینه انباشت خشم اجتماعی را فراهم میکند.
