دانشمندان دریافتهاند واکسنهای کووید–۱۹ مبتنی بر فناوری امآرانای (mRNA) در موارد نادر ممکن است با فعالسازی بیشازحد سیستم ایمنی و سوق دادن آن به واکنشهای التهابی، به بروز آسیبهای قلبی منجر شوند.
به گزارش روزنامه تلگراف، در بریتانیا بیش از دو هزار نفر پس از دریافت واکسن دچار التهاب عضله قلب (میوکاردیت) یا التهاب پرده اطراف قلب (پریکاردیت) شدهاند؛ عارضهای که بنا بر دادهها، در مردان جوان شیوع بیشتری داشته است. بیشتر این موارد با واکسنهای مبتنی بر امآرانای مانند فایزر و مدرنا مرتبط بودهاند؛ واکسنهایی که با انتقال «نقشه ساخت» پروتئین اسپایک ویروس کرونا به سلولها، پاسخ ایمنی بدن را فعال میکنند.
پژوهش تازهای از دانشگاه استنفورد نشان میدهد سیستم ایمنی بدن ممکن است به امآرانای خارجی موجود در واکسن واکنش نشان دهد؛ واکنشی که در موارد حاد میتواند به التهاب سلولهای قلبی منجر شود. پژوهشگران هشدار دادهاند که این پدیده احتمالا درباره سایر واکسنهای مبتنی بر فناوری زیستی امآرانای نیز صدق میکند.
پروفسور جوزف وو، مدیر مرکز قلبوعروق دانشگاه استنفورد، در توضیح نتایج این تحقیق میگوید: «مطالعه ما نشان میدهد واکسنها در مجموع به هدف اصلی خود، یعنی ایجاد حافظه ایمنی برای مقابله با عفونتهای آینده، دست مییابند. با این حال، در مرحله حاد میتوانند موجب آزاد شدن سیتوکینها یا پروتئینهای پیامرسان سیستم ایمنی شوند که باعث بروز علائمی مانند تب، درد عضلانی و درد مفاصل میشود. این علائم معمولا با داروهایی مانند ایبوپروفن کنترل میشوند، اما در موارد بسیار نادر میتوانند به میوکاردیت منجر شوند.»
او افزود: «بدن برای مقابله با ویروسها به سیتوکینها نیاز دارد و این مواد برای پاسخ ایمنی ضروریاند، اما در مقادیر بالا میتوانند اثرات سمی داشته باشند. در آینده میتوان واکسنهایی طراحی کرد که ضمن حفظ حافظه ایمنی بلندمدت، آزادسازی کوتاهمدت سیتوکینها را کاهش دهند و ایمنتر باشند.»
فناوری امآرانای به دلیل انعطافپذیری بالا، توجه بسیاری از دانشمندان را جلب کرده است؛ چراکه تنها با اصلاح نقشه ژنتیکی، میتوان واکسنها را بهسرعت برای مقابله با ویروسهای جدید یا جهشیافته بهروزرسانی کرد. با این حال، این فناوری در موارد نادر میتواند بخشهایی از سیستم ایمنی را که بهطور طبیعی به دیانای یا آرانای خارجی واکنش نشان میدهند، بیشازحد تحریک کند.
بر اساس آمارها، میوکاردیت مرتبط با واکسن در حدود یک نفر از هر ۱۴۰ هزار نفر پس از دوز اول رخ میدهد و پس از دوز دوم، این رقم به حدود یک نفر از هر ۳۲ هزار نفر میرسد. بیشترین میزان بروز این عارضه در مردان ۳۰ ساله یا جوانتر گزارش شده است، با این حال، همچنان یک عارضه بسیار نادر محسوب میشود.
علائم این مشکل شامل درد قفسه سینه، تنگی نفس، تب و تپش قلب است که معمولا یک تا سه روز پس از تزریق بروز میکند. در اغلب موارد بهبودی سریع حاصل میشود، اما در موارد نادر ممکن است به بستری شدن در بیمارستان یا حتی مرگ منجر شود.
مطالعات نشان میدهد اگرچه احتمال بروز مشکلات قلبی در بازه کوتاهمدت پس از واکسیناسیون اندکی افزایش مییابد، اما در بلندمدت، خطر بروز این عوارض در نتیجه ابتلا به بیماری کووید–۱۹ بهمراتب بیشتر است. به همین دلیل، متخصصان حوزه سلامت همچنان واکسیناسیون را گزینهای ایمنتر برای عموم جامعه میدانند.
در این پژوهش، محققان نمونه خون افرادی را که واکسن کووید–۱۹ دریافت کرده بودند، از جمله افراد مبتلا به میوکاردیت، بررسی کردند. نتایج نشان داد سطح دو پروتئین پیامرسان خاص در خون افراد مبتلا بهطور قابلتوجهی بالاتر از سایرین است؛ پروتئینهایی که بهصورت همزمان سیستم ایمنی را بیشازحد فعال کرده و میتوانند به قلب آسیب برسانند.
پروفسور وو همچنین اعلام کرد تیم تحقیقاتی در حال بررسی این فرضیه است که آیا یک ماده ضدالتهابی مشتق از سویا به نام «جنیستئین» میتواند به پیشگیری از این آسیبها کمک کند یا خیر. آزمایشهای اولیه روی سلولهای حیوانی نشان داده است این ماده توانسته بخش قابلتوجهی از آسیبهای ناشی از واکسن را مهار کند.
