به گزارش تادنا نیوز، بررسیهای میدانی و اظهارات کارشناسان نشان میدهد مافیای مواد مخدر در ایران، ساختاری پیچیده، متمرکز و تا حد زیادی تکمحصولی دارد؛ شبکهای که اگرچه طی دهههای گذشته با دستگیری چهرههای شاخصی ضربه خورده، اما همچنان فعال و بازتولیدشونده باقی مانده است.
نامهایی مانند «جمعهخان گمشادزهی»، «قورباغه مکران» و «نصیر بامری» که در دهههای ۸۰ و ۹۰ بهعنوان توزیعکنندگان کلان تریاک و هروئین دستگیر شدند، امروز در فهرست افتخارات نیروی مقابله با مواد مخدر ایران ثبت شدهاند. با این حال، دستگیری این چهرهها به معنای پایان ترانزیت و توزیع مواد مخدر در کشور نبوده و نیست؛ چرا که آنها تنها نقاطی کوچک بر خط ممتد جابهجایی و عرضه مواد مخدر افغانستان به شمار میروند.
بر اساس اعلام مسئولان انتظامی، بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار قاچاقچی مواد مخدر در ایران فعالیت دارند؛ آماری که ممکن است این تصور نادرست را ایجاد کند که مافیای مواد مخدر از همین تعداد تشکیل شده است. کارشناسان تأکید میکنند اگرچه تعداد اعضای ردههای پایین و خردهفروشان قابل توجه است، اما سود اصلی این تجارت عظیم در اختیار تعداد بسیار محدودی از سرشاخهها قرار دارد؛ چهرههایی که نه دیده میشوند و نه شناخته.
گزارشهای میدانی نشان میدهد خردهفروشان، حتی صاحبان پاتوقهای شناختهشده مصرف مواد، معمولاً هیچ شناختی از توزیعکنندگان اصلی ندارند و ارتباط آنها تنها به چند واسطه با نامهای مستعار محدود میشود. این ساختار چندلایه، یکی از عوامل اصلی پایداری شبکه قاچاق در کشور است.
کارشناسان همچنین معتقدند مافیای مواد مخدر در ایران، همچنان بر تجارت سنتی تریاک و مشتقات آن تمرکز دارد. اگرچه در مقاطع کوتاهی و در پاسخ به نیاز بازار، عرضه روانگردانها افزایش یافته، اما تریاک و هروئین همچنان ستون فقرات اقتصاد این شبکه محسوب میشود. آمارهای رسمی نشان میدهد سالانه حدود ۱۵۰۰ تن تریاک تولیدی افغانستان وارد ایران میشود؛ یکسوم آن در داخل کشور مصرف، حدود یکسوم کشف و مابقی در مسیر ترانزیت به آسیای میانه و فراتر از آن از کشور خارج میشود.
پرویز افشار، معاون کاهش تقاضای ستاد مبارزه با مواد مخدر، با اشاره به پیچیدگی این شبکهها گفته است: شناسایی دقیق قاچاقچیان بینالمللی بسیار دشوار است و اگر چنین شناختی بهطور کامل وجود داشت، امکان ضربه زدن به آنها در هر نقطهای از جهان فراهم میشد.
در همین حال، فعالان حوزه کاهش آسیب اعتیاد نیز بر وجود «اتاق فکر» در مافیای مواد مخدر تأکید دارند. به گفته سعید صفاتیان، رئیس کارگروه کاهش تقاضای اعتیاد مجمع تشخیص مصلحت نظام، تغییر الگوهای مصرف، نوسان قیمت مواد و حتی ورود یا خروج برخی مواد از بازار، تصادفی نیست و حاصل تصمیمگیری یک اتاق فکر قدرتمند است که با رصد شرایط اجتماعی، اقتصادی و عملکرد نهادهای مقابلهای، مدل عرضه را طراحی میکند.
کارشناسان همچنین همسایگی ایران با افغانستان را یکی از عوامل کلیدی در شکلگیری این ساختار میدانند؛ کشوری با تولید گسترده تریاک، ضعف کنترل مرزی و قیمت پایین مواد که دسترسی و واردات را تسهیل کرده و باعث شده ساختار مافیا در ایران تا حدی شبیه کشورهای تولیدکننده مواد مخدر در آمریکای جنوبی باشد.
جمعبندی تحلیلها نشان میدهد مافیای مواد مخدر در ایران، شبکهای محدود در رأس، گسترده در بدنه، متکی بر تجارت تکمحصولی و برخوردار از پشتوانه اقتصادی و فکری قدرتمند است؛ شبکهای که مقابله با آن، نیازمند رویکردی فراتر از برخورد صرف انتظامی و امنیتی و مبتنی بر راهبردهای هوشمند، چندبعدی و پایدار است.
