افزایش تحرکات دیپلماتیک پیرامون جنگ اوکراین، گمانهزنیها درباره نزدیکبودن پایان این درگیری را تقویت کرده است؛ با این حال، بررسیها نشان میدهد موانع ساختاری و اختلافهای بنیادین همچنان حلنشده باقی ماندهاند و دستیابی به صلحی جامع در کوتاهمدت بعید به نظر میرسد.
بر اساس تحلیلهای منتشرشده در یک رسانه تخصصی آمریکایی، اگرچه مقامهای اوکراینی، آمریکایی و اروپایی از «پیشرفت» در مسیر پایان جنگ سخن میگویند، اما واقعیتهای میدانی و سیاسی نشان میدهد که فاصله معناداری تا توافق نهایی وجود دارد. این گزارش با استناد به اظهارات مقامهای درگیر، تأکید میکند که خوشبینیهای اخیر بیش از آنکه بر توافقی واقعی استوار باشد، متکی بر مذاکرات مقدماتی و غیرقطعی است.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، اعلام کرده است که چند پیشنویس سند صلح در مراحل پایانی قرار دارند. این اسناد پس از گفتوگو با مقامهای ارشد آمریکا و اروپا تهیه شده و بر تضمینهای امنیتی بلندمدت برای اوکراین تمرکز دارند. طبق این پیشنهادها، حمایتهایی همسطح با ماده ۵ ناتو در نظر گرفته شده، اما بدون عضویت رسمی اوکراین در این ائتلاف. برخی از این تعهدات نیز نیازمند تصویب در کنگره آمریکا خواهند بود.
در همین حال، مقامهای آمریکایی مذاکرات اخیر را «سازنده» توصیف کرده و مدعی شدهاند بخش عمده اختلافات دشوار میان کییف و حامیان غربیاش کاهش یافته است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز اظهار داشته که صلح اکنون از هر زمان دیگری نزدیکتر به نظر میرسد. با این وجود، غیبت روسیه از این گفتوگوها، تردیدهای جدی درباره اعتبار و سرنوشت این روند ایجاد کرده است.
موضع مسکو در قبال جنگ تغییر چندانی نکرده است. مقامهای روسیه بارها تأکید کردهاند که هر توافقی باید شامل بهرسمیتشناختن سرزمینهای تصرفشده بهعنوان بخشی از خاک روسیه باشد و استقرار هرگونه نیروی ناتو در اوکراین را بهطور کامل رد کردهاند. کرملین همچنین اعلام کرده که هنوز پیشنویس رسمی و نهایی از پیشنهادهای صلح دریافت نکرده و بنابراین امکان اظهارنظر دقیق وجود ندارد.
به گفته سخنگوی کرملین، روسیه بهدنبال «صلحی جامع و پایدار» است و با آتشبس موقت که به اوکراین فرصت بازسازی و تقویت نظامی بدهد، موافق نیست. همین اختلاف نگاه، یکی از گرههای اصلی مذاکرات محسوب میشود.
در این میان، مسئله سرزمین بهعنوان هسته اصلی بنبست کنونی مطرح است. پیشنهادهایی درباره عقبنشینی نیروهای اوکراینی از بخشهایی از دونباس و تبدیل این مناطق به یک منطقه اقتصادی آزاد و غیرنظامی، با مخالفت شدید زلنسکی روبهرو شده است. این طرحها با قانون اساسی اوکراین که واگذاری سرزمین را ممنوع میکند، در تضاد قرار دارد.
همچنین تأکید شده که هرگونه امتیاز ارضی نیازمند برگزاری همهپرسی است؛ اقدامی که در شرایط جنگی، هم از نظر اجرایی و هم از نظر نتیجه، با ابهامهای جدی مواجه است.
نقش اروپا نیز در این روند پررنگ توصیف شده است. کشورهای اروپایی تلاش کردهاند علاوه بر کمک به حلوفصل جنگ، تعهد بلندمدت آمریکا را نیز حفظ کنند. پیشنهاد تشکیل «ائتلافی از داوطلبان» برای تقویت توان نظامی اوکراین و تأمین امنیت هوایی و دریایی مطرح شده، اما این ابتکارها هنوز پاسخگوی سطح تضمینهای امنیتی مورد انتظار کییف نیست.
در نهایت، زلنسکی با لحنی محتاطانه هشدار داده است که در صورت رد کامل این پیشنهادها از سوی ولادیمیر پوتین، جنگ ادامه خواهد یافت. او تأکید کرده که چنین سناریویی میتواند با افزایش حمایت نظامی غرب از اوکراین و تشدید تحریمها علیه روسیه همراه شود؛ وضعیتی که نهتنها پایان جنگ را به تعویق میاندازد، بلکه دامنه تنشها را نیز گستردهتر خواهد کرد.
